Kremlin ve Tahran'ın Kâbusu - Beyaz Saray'daki El Sıkışma Bölgeyi Değiştiriyor

Rauf Orucov / Pressklub.az

Yapılacak Çok Şey Var, Ama "Tünelin Sonundaki Işık" Şimdiden Göz Kamaştırıcı

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, ABD Başkanı Donald Trump ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Bakü ile Erivan arasındaki ihtilafın barışçıl çözümüne ilişkin ortak bir bildiri imzaladılar.

Ermenistan ve Azerbaycan, diplomatik ilişkilerin yeniden kurulması ve askeri çatışmanın sona erdirilmesi konusunda anlaştı.

Trump, imzalanan anlaşmalar çerçevesinde Azerbaycan ve Ermenistan'ın askeri operasyonları kalıcı olarak durdurma ve birbirlerinin egemenliğini ve toprak bütünlüğünü karşılıklı olarak tanıma taahhüdünde bulunduğunu belirtti.

Trump, "Bu anlaşma sayesinde nihayet barışa ulaştık. Çok sayıda belgeyi ve anlaşmanın çok önemli unsurlarını imzaladığımız Oval Ofis'ten yeni ayrıldık," dedi.

Trump, "Ermenistan ve Azerbaycan, tüm düşmanlıkların kalıcı olarak sona erdirilmesini, ticaretin, seyahatin ve diplomatik ilişkilerin yeniden tesis edilmesini ve birbirlerinin egemenliğinin ve toprak bütünlüğünün tanınmasını taahhüt ediyor," diye ekledi.

Ayrıca, Zangezur koridorunun işleyiş şartları konusundaki zorlu sorunun da çözüldüğü görülüyor. ABD Başkanı Donald Trump, Ermenistan'daki Zangezur koridorunun adının "Trump Rotası" olarak değiştirildiğini doğruladı. Bu rotanın Azerbaycan'ı Nahçıvan'a bağlayacağını vurgulayan Trump, bu koridor üzerindeki ABD ile iş birliğinin 99 yıl süreceğini kaydetti.

Ona göre, Amerikan şirketleri Ermenistan ve Azerbaycan'da kapsamlı altyapı geliştirmeleri planlıyor ve bu amaçla önemli yatırımlar yapmaya hazırlar.

Kuşkusuz, Washington'da yaşananlar, iki komşu ülke arasında tam teşekküllü barışa giden yolda önemli bir adım olarak değerlendirilebilir. Bu, büyük ölçüde Amerika Birleşik Devletleri'nin nüfuzunun ve Beyaz Saray'ın mevcut sahibinin kararlılığının bir sonucudur. Güney Kafkasya'daki ABD varlığının güçlendiği ve bunun sonucunda Rusya'nın bölgeden bir miktar uzaklaştırıldığı açıktır.

Peki neler olup bittiğini ve tüm bunların bölgemizi ve genel olarak Sovyet sonrası alanı nasıl etkileyeceğini nasıl değerlendirebiliriz?

Tanınmış yabancı uzmanlar bu konudaki görüşlerini Pressklub.az ile paylaştı.

Kiev Dünya Politikaları Enstitüsü Direktörü Yevgen Magda'ya göre, Washington'da yaşananlar ilginç bir olay. Çünkü Azerbaycan ve Ermenistan uzun zamandır bir barış anlaşması imzalamanın yollarını arıyor.

"Bu sürecin sponsorları, her iki tarafa da silah tedarik eden Rusya'dan, esas olarak Ermenistan'a yakın durmaya çalışan Fransa'ya kadar çeşitli devletlerdi. Ancak Türkiye, Azerbaycan ile açıkça yakın ilişkileri nedeniyle bu süreçte aktif bir rol oynayamadı. ABD ise ilgisini göstermeyi başardı, Trump'ın adını taşıyan bir barış koridoru elde etti ve bildirgede Trump'ın rolü hakkında yeterince söze yer verdi. Bence tüm bunlar, Rusya'nın Güney Kafkasya'daki konumunu yavaş yavaş kaybetmesine yol açacak. Ancak bölgedeki üç ülkeden biri olan Gürcistan'daki nüfuzunu sürdüreceği anlaşılmalıdır. Bu belgenin (bildirge niteliğinde olsa bile) imzalanmasının, Rusya'nın Gürcistan'a saldırısının yıldönümüne denk gelmesi oldukça sembolik. Güney Kafkasya ülkelerinin, barış sürecinin siyasi sponsoru olarak ABD ile iş birliklerini sürdürürken, bu önemli gerçeği kendi çıkarları için kullanabileceklerini düşünüyorum," diye vurguladı Magda.

Tiflis'te yaşayan Rus siyaset uzmanı Yegor Kuroptev, ABD Başkanı Donald Trump'ın arabuluculuğunda Beyaz Saray'da Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan arasında imzalanan barış anlaşmasının paraflanmasının, her şeyden önce bölge ve dünya için gerçek bir kutlama ve tarihi bir olay, ancak diğer yandan Kremlin ve şüphesiz İran için bir kabus olduğunu söyledi. İran, ABD'nin Zengezur yolunu "kiralamasını" inanılmaz bir şekilde "engelleyeceğini" alelacele ilan etti.

"İran'da "Çevre aktivistleri" yok, bu yüzden bu ifade kulağa saçma geliyor. ABD'nin rolü hala küçük görünebilir, çünkü Bakü ve Erivan belgeyi imzalamaya çok yaklaşmıştı. Kremlin süreçten çıkarıldıktan sonra ikili görüşmeler başarıyla devam etti. Ancak temel anlaşmazlık tam da Zengezur güzergahıyla ilgiliydi ve ABD başkanının bu sorunun üstesinden gelebildiği anlaşılıyor. Hem Bakü hem de Erivan, koridoru bir Amerikan şirketine kiralamayı teklif eden Trump'a (sadece çatışma yaratmayı ve öldürmeyi bilen Kremlin'in aksine) güvendi. Trump böylece yalnızca Güney Kafkasya'yı değil, daha geniş bölgeleri de kapsayan ikili ve çok taraflı ortaklıkların yeni bir sayfasını açtı. Sonunda gerçek bir barışı koruma başarısı elde etti ve bölgedeki güç dengesini tamamen değiştirerek, Güney Kafkasya ülkeleri, Rusya ve İran ve her şeyden önce Türkiye'nin çıkarlarının kesiştiği temel bir noktada ABD'nin stratejik varlığını teyit etti," diye vurguladı uzman.

Ona göre Gürcistan bu bağlamın dışında kalamayacak. Bu ülkenin hükümeti şu anda Kremlin'e çekingen bir şekilde boyun eğse de, yakın gelecekte yalnızca Moskova'ya mı bağımlı kalacağına yoksa Türkiye ve Washington himayesindeki daha etkili bölgesel devletler birliğine mi katılacağına karar vermek zorunda kalacak.

“Birçok risk var, hem İran'dan hem de her şeyden önce Kremlin'den yeni başlayan barış sürecini bozmak ve yok etmek için birçok girişim olacak. Şimdi, Moskova'dan gönderilen milyarder Karapetyan'ın Ermenistan'da acilen bir muhalefet partisi kurmaya karar vermesinin ve Rus güvenlik güçlerinin ülkenin çeşitli şehirlerindeki Azerilere baskınlar düzenlemesinin, hatta diasporadan iki kişiyi işkence edip öldürmesinin nedeni ortaya çıkıyor. Görünüşe göre Moskova'nın baskısı devam edecek.”

Barış anlaşması henüz imzalanmadı, ancak bugün kutlamak için gerçek bir sebep var. Ermenistan ve Azerbaycan liderleri, hiçbir el sıkışmanın veya belge imzalamanın bir kuruş bile etmediği Moskova'da değil, Beyaz Saray'da el sıkıştılar; bu, iki halkın ve tüm bölgenin geleceği için yeni bir sayfa açtı.

Şüphesiz, Cumhurbaşkanı Aliyev ve Başbakan Paşinyan'ın çok riskli ama aynı derecede önemli bir tarihi misyonu üstlenmeleri burada önemli bir rol oynadı. Bu misyon için hala mücadele edilmesi gerekecek. Ancak tünelin sonundaki ışık şimdiden göz kamaştırıyor. Azerbaycan ve Ermenistan'a başarılı bir yol diliyorum. Bu güzel ülkelerin halklarını onlarca yıldır bölen çatışmayı izlemek çok acı vericiydi," diye itiraf etti Kuroptev.

Rauf Orucov

Pressklub.az